TÜRKİYE’DE ADLİ TATİL VE ADLİ TATİLİN SÜRELERE ETKİSİ

Türkiye’de mahkemeler, her yıl 20 Temmuz ile 31 Ağustos tarihleri arasında adli tatil sebebiyle 42 gün çalışmalarına ara vermektedir. Bu dönemde iş görme yasağı sebebiyle normal yargısal işlere bakılmamakta, nöbetçi kalan yargı mensupları sadece acil işleri görmektedir. Son günü adli tatile denk gelen süreler de adli tatil sonrasına uzamaktadır.

Adli tatilin, yargısal hizmetlerde önemli bir verimsizliğe neden olduğu ve yargılama sürelerini uzattığı dile getirilmektedir. Bu gerekçelerle de adli tatil sürelerinde 2005 ve 2012 yıllarında değişiklikler yapılmıştır. Fakat adli tatilin bir müessese olarak kaldırılması düşünülmemiştir.

  1. Genel Hatlarıyla Adli Tatil

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (“HMK”)102. maddesine göre:

“Adli Tatil Süresi

MADDE 102-

(1) Adli tatil, her yıl yirmi temmuzda başlar, otuz bir ağustosta sona erer. Yeni adli yıl bir eylülde başlar.”

Adli tatilin mevcut durum ve koşullarda olup olmaması konusunda ikili bir tartışma bulunmaktadır. Bir taraf adli tatilin yargı sürecine olumsuzluklarını sayıp kaldırılması gerektiğini savunurken diğer bir taraf ise adli tatilin olmaması sonucunda oluşacak birtakım hadiseleri sayıp adli tatilin mutlaka olması gerektiğini savunmaktadır.

Adli tatil süreleri konusunda yapılan değişikliklere bakıldığında konunun tüm yönleriyle ele alınamadığı görülmektedir. Nitekim adli tatilin kaldırılmasını önerenler bile oluşacak boşluklar için kesin bir çözüm getirememektedirler.

Türkiye Barolar Birliği adli tatilin aynen muhafaza edilmesi gerektiğini söylemektedir.

  1. Adli Tatil Uygulaması

Adli tatil uygulaması yıllar içinde farklı şekillerde tezahür etmiştir.

  • 18.06.1927- 01.01.2005 yılları arası 20 Temmuz- 5 Eylül,
  • 01.01.2005- 01.01.2012 yılları arası 1 Ağustos- 5 Eylül,
  • 01.01.2012 tarihinden itibaren ise 20 Temmuz- 31 Ağustos arası adli tatil kabul edilmiştir.

 

  1. Adli Tatilde “İş Görme Yasağı”

Adli tatilde çalışmaya ara verme zorunluluğu, başka bir deyişle “iş görme yasağı” bulunmaktadır.

Adli tatil, yargı çalışanlarının bir kısmının yıllık izinlerini kullanacakları bir süre olmanın yanında, aynı zamanda bir usul hukuku müessesesidir. Usul hukuku müessesesi olmasının da birtakım sonuçları bulunmaktadır.

Bu durum 5721 sayılı Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun (“CMK”) 331. maddesinin birinci fıkrasında ve HMK’nun 102. maddesinde belirtilmiştir. Madde 103’te ise “adli tatilde, ancak aşağıdaki dava ve işler görülür” denilmek suretiyle adli tatilde görülecek işler sınırlandırılmıştır. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde çerçevelenmiş işler dışında adli tatilde iş görülemeyeceği anlaşılmıştır.

 

Benzer şekilde İYUK’nun 61. maddesinin birinci fıkrasında da iş görme yasağını çıkartabiliriz.

Yargıtay da istikrarlı kararlarında adli tatil süresi içinde duruşma yapılarak karar verilmesini, keşif yapılmasını, muvafakati alınmış olsa dahi kişinin sorguya çekilmesini Kanun’un açık hükmü karşısında yasaya aykırı kabul etmekte ve bozmaktadır. Buna karşın doktrinde bazı yazarlar adli tatil sırasında görülmemesi gereken bir davanın yanlışlıkla görülüp hüküm verilmesi üzerine verilmiş olan bu hükmün sırf bu sebepten dolayı bozulmasının gerekmediği kanaatindedir.

  1. Adli Tatilde Görülebilecek İşler

Temel kural yargı mercilerinin adli tatilde iş görmesinin yasak olmasıdır lâkin bazı zorunluluklar sebebiyle bir kısım işlerin adli tatilde de görülmesi kabul edilmiştir. Adli tatilde görülecek işler genellikle sayma yoluyla sınırlı olarak belirlenmiştir.

Ceza yargılamaları bakımından,
1- Soruşturma işleri,

2- Tutuklu işlere ilişkin kovuşturmalar,

3- İvedi sayılacak diğer işler adli tatilde görülür.

Bu işlerin nasıl yerine getirileceği Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir ve bir işin ivedi iş olup olmadığı ilgili mevzuatta belirtilir.

Ceza yargısında adli tatil süresince Bölge Adliye Mahkemeleri ile Yargıtay, yalnızca tutuklu hükümlerine ilişkin incelemelerini yapmaktadır. Tutuklu işlere ait duruşmalar da adli tatilde yapılmaya devam edilmektedir.

Adli tatil süresince nöbetçi mahkemeler görev yapmaktadır. Ayrıca tatilde yapılan tebligatlar geçerlidir ancak süreler işlemez.

Hukuk yargılamasına gelindiğinde İlk Derece Mahkemeleri, Bölge Adliye Mahkemeleri ve Yargıtay bakımından adli tatilde görülebilecek işler HMK’        nın 103.maddesinde sayılmıştır:

“Adli tatilde görülecek dava ve işler

MADDE 103-

(1) Adli tatilde, ancak aşağıdaki dava ve işler görülür:

a) İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma, deniz raporlarının alınması ve dispeçci atanması talepleri ile bunlara karşı yapılacak itirazlar ve diğer başvurular hakkında karar verilmesi.

b) Her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler.

c) Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi işleri ve davaları.

ç) Hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar.

d) Ticari defterlerin kaybından dolayı kayıp belgesi verilmesi talepleri ile kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işleri.

e) İflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar.

 f) Adli tatilde yapılmasına karar verilen keşifler.

g) Tahkim hükümlerine göre, mahkemenin görev alanına giren dava ve işler.

ğ) Çekişmesiz yargı işleri.

h) Kanunlarda ivedi olduğu belirtilen veya taraflardan birinin talebi üzerine, mahkemece ivedi görülmesine karar verilen dava ve işler.”

İdari Yargı İlk Derece Mahkemeleri kural olarak adli tatil süresinde çalışmaz ancak yargı çevresine dahil olduğu Bölge İdare Mahkemesi’nin bulunduğu il merkezi dışında kalan İdare ve Vergi Mahkemeleri çalışmaya ara vermeden yararlanamazlar. Bu mahkemeler, görevlerine devam ederler. Bunun dışında kalan İlk Derece İdari Yargı Mercileri adli tatil süresince çalışmaya ara vermektedir.

Görüldüğü üzere adli tatil süresince kural tüm yargı mercilerinin çalışmaya ara vermesidir ancak usul kanunlarında sayılan işler görülmeye devam edilmektedir. Bu işler nöbetçi olarak bırakılan daire, mahkeme veya hakimler tarafından yerine getirilir.

  1. Adli Tatilin Sürelere Etkisi

Adli tatilin bir usul hukuku müessesesi olmasının diğer bir sonucu da sürelere olan etkisidir.

CMK’nın 331. maddesinin dördüncü fıkrasında “Adli tatile rastlayan süreler işlemez. Bu süreler tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzatılmış sayılır.” hükmü bulunmaktadır fakat adli tatilde görülmesi gereken tutuklu ve ivedi sayılacak işlerle ilgili olarak adli tatilde süreler uzamayarak tam olarak işler.

HMK’nın 104. maddesinde “Adli tatile tabi olan dava ve işlerde, bu Kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlanırsa, bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır.” hükmü vardır.

İYUK’un 8. maddesinin üçüncü fıkrasında “Bu Kanunda yazılı sürelerin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa bu süreler, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.” hükmü yer almaktadır.

İlgili kanunlardaki sürelerin son günü adli tatile rastlarsa bu süreler adli tatilin bitiminden itibaren ceza yargılaması bakımından üç (3) gün, hukuk yargısı bakımından bir hafta ve idari yargı bakımından yedi (7) gün uzayacaktır.

Bu süreler yalnızca usul kanunlarında öngörülen süreler için geçerli olup diğer kanunlarda öngörülen maddi hukuka ilişkin süreler için söz konusu değildir.

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr