Reklam Kurulu Tarafından Tüketicilerin Farkındalığını Artırmak Amacıyla 2023 Yılı Takviye Edici Gıda Reklamları Raporu Yayınlanmıştır

Sağlık Hukuku, Tüketici Hukuku

Ticaret Bakanlığı’na (“Bakanlık”) bağlı Reklam Kurulu (“Kurul”) tarafından resmi internet sitesinde yayınlanan 26 Şubat 2024 tarihli Aralık 2023-Takviye Edici Gıda Reklamları Raporu (“Rapor”) ile 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (“Kanun”) kapsamında başta sosyal medya platformları olmak üzere takviye edici gıda ve beslenmeyle ilgili bilgi kirliliğine karşı tüketicilerin korunması amaçlanmıştır.

Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü-Reklam Denetim 1 Dairesi tarafından hazırlanan Rapor’da özetle;

  • Kanun uygulamasının 9 yılı aştığı süreçte iletişimde yaşanan hızlı gelişmeler sonucu tüketicilere yönelik reklamların hızla değiştiği,
  • 2022 yılında acil müdahale gereken ihlaller için Kanun’da öngörülen idari yaptırım tedbirlerinin yanına “erişimin engellenmesi” tedbirinin de eklendiği,
  • Dijital mecra pazarının kontrolsüz bir şekilde büyümesi sonucu sosyal medyada yer alan tanıtımlara yönelik “yapay zeka”dan da faydalanılarak “Sosyal Medya Reklamlarının Yapay Zeka le Taranması Projesi”nin hayata geçirildiği,
  • 2013 yılından bugüne Kurul gündeminde görüşülen toplam 19.822 adet dosyadan sadece 7.146’sı mevzuata aykırı bulunmadığı, 8.770’si hakkında durdurma, 3.902 adedi hakkında durdurma ve idari para cezası uygulandığı, 81 adet reklam hakkında ise erişim engeli kararı alınarak 51 adet dosyaya tedbiren durdurma cezası verildiği,
  • 2022/46/EC sayılı Gıda Takviyelerine İlişkin Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifine (“Direktif”)[1] göre takviye edici gıdanın, normal beslemeyi destekleyen ve kapsül, pastil, tablet, hap, toz paket, sıvı ampul, damlalıklı şişe ve benzeri miktarlarda tasarlanan ve dozu belirlenmiş ürünleri ifade ettiği,
  • Takviye edici gıdaların ilaç olmadığı ve hiçbir şartla ilaç veya tıbbi müstahzar olarak tanıtılamayacağı,
  • Takviye edici gıdalara yönelik olarak ülkemizde Tarım ve Orman Bakanlığı ile Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’nun (“TİTCK”) görevli ve yetkili kılındığı,
  • “Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretim, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik” te (“Yönetmelik”) takviye edici gıdaların ithalatı, üretim, işlenmesi ve piyasaya arzı, onayı, izlenebilirliği ve işyeri sorumluklarına ilişkin hususların belirtildiği,
  • Takviye edici gıdaların tekniğine uygun ve hijyenik şekilde üretim, hazırlama, işleme, muhafaza, depolama, taşıma ve piyasaya arzını sağlamak üzere ürün özelliklerini belirlemek amacıyla Tarım ve Orman Bakanlığınca “Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği (No:2013/49)” (“Tebliğ”) hazırlandığı,
  • 26.01.2017 tarihli ve 29960 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeks Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’nin “Doğru bilgilendirmeye ilişkin kurallar” başlıklı 7’nci maddesinde, “Özel beslenme amaçlı gıdalar ile ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, gıdanın bir hastalığı önleme, tedavi etme veya iyileştirme özelliğine sahip olduğuna dair bilgilendirme yapılamaz, bu tür özelliklere atıfta bulunulamaz.” hükmü bulunduğu,
  • Takviye edici gıdaların tanıtımı yapılırken ürünün tedavi edici, fayda sağlayıcı olduğunu ima eden sağlık beyanlarının kullanımının hukuka aykırı olduğu ve tüketicilerde kaygıya neden olabilecek biçimde yazılı, resimli, grafik veya sembolik gösterimler vasıtasıyla vücut fonksiyonlarındaki değişikliklere atıfta bulunacak şekilde olamayacağı,
  • Takviye edici gıdaların sağlık beyanları da dahil olmak üzere hiçbir koşulda karşılaştırmalı reklama konu edilemeyeceği,
  • Avrupa Birliği Gıda Güvenliği Otoritesi (“EFSA”) çalışmalarına dayanarak Avrupa Komisyonu’nun (“Komisyon”) gıda takviyelerinde kullanılabilecek vitamin veya minerallerin listesinde sürekli olarak güncelleme yaptığı,
  • Uluslararası Gıda Takviyesi Dernekleri Birliği’ne (“IADSA”) göre 2017-2022 yılları arasında küresel takviye edici gıda pazarının %5,6 büyüdüğü,
  • Gıda Takviyesi ve Beslenme Derneği’ne (“GTBD”) göre Türkiye’de, 2022 yılında gıda takviyelerine güvenin artarak %89’a ulaştığı ve tüketiciler tarafından en çok uzman tavsiyesi olanların talep edildiği,
  • GTBD’ye göre tüketicilerin en çok B12, D ve C vitamini tercih ettiği ve her 10 tüketiciden 9’unun ürün etiketini okuduğu,
  • Reklam Kurulu tarafından takviye edici gıda reklamlarının “Gıda sektörü” reklamları içinde karara bağlandığı ve bu kararların Bakanlıkça https://ticaret.gov.tr/tuketici/ticari-reklamlar/reklam-kurulu-kararlari adresinde paylaşıldığı,
  • Kurulca mevzuata aykırı bulunan reklamların;
  • “Kamu sağlığını bozucu”, “tüketicilerin korkularını istismar edici” ve “tüketicileri endişeye sevk edici” nitelikteki reklamlar,
  • Örtülü reklamlar,
  • Karşılaştırmalı takviye edici gıda reklamları,
  • İspata muhtaç ifadeler içeren reklamlar,
  • Kötüleme içeren reklamlar,
  • İtibardan haksız yararlanma ve tanıklı reklamlar,
  • Çocuklara yönelik takviye edici gıda reklamları,
  • Mevzuata aykırı sağlık beyanı kullanılan reklamlar,
  • Markada sağlık beyanı kullanılması

olarak alt türlere ayrıldığı ve sosyal medyada influencer ve ünlüler vasıtasıyla söz konusu ihlallerin arttığı,

  • Bu gıda ürünlerinin tüketiminde tüketicilerin ve özellikle internet sitesi ile kendi şahsi sosyal medya hesabı üzerinden satış yapan ev hanımı, öğrenci, esnaf ve benzeri kişilerin bilinç düzeyinin düşük olması sonucu aykırılıkların ortaya çıktığı,
  • Kurul tarafından reklam verenlere yönelik “Reklamlarınızda gerçeği yansıtın ve yanıltıcı olmayın.”, “Reklamlarınızda kanıtlanabilir iddialar kullanın.”, “Reklamlarınızda yalnızca izin verilen sağlık beyanlarına yer verin.”, “Reklamlarınızda kullandığınız yazılı veya sesli ifadelerle açıkça iletilen mesajlarınızın yanında örtülü iddialarınızın olmadığından emin olun.” ve son olarak “Ürün adı veya marka belirlerken tüketici algısını hesaba katın.” önerilerinde bulunulduğu

belirtilmiştir.

Söz konusu Rehber’in görseller ve örnekler içeren tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

 

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr

 

 

 


[1] 2022/46/EC sayılı Gıda Takviyelerine İlişkin Avrupa Parlamentosu ve Konseyi Direktifi için bkz.  https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2002/46/oj