Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (‘’HAGB’’) Düzenlemesinin İptaline İlişkin AYM Kararı

Anayasa Mahkemesinin (“AYM”) 2022/120 Esas sayılı ve 01/06/2023 Karar tarihli kararı (“Karar”) 1 Ağustos 2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanmıştır.

Karara konu somut başvuruda; başvurucu, HAGB kararı verilmesinin mağdurlar açısından yeterli giderim sağlamadığını, faillerin cezadan muaf tutulmasına yol açtığını ve devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme şeklindeki yükümlülüğünü yerine getiremediğini belirterek kuralların Anayasa'nın 17.maddesine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa Mahkemesinin, Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması düzenlemesinin iptali gerekçesinin sebepleri özetle;

  1. Kanun koyucunun HAGB düzenlemesindeki tercih ve takdirinin yerindeliğinin incelenmesi anayasal denetimin kapsamı dışında kalmaktadır.
  2. HAGB kurumunun ceza tehdidiyle bağlantılı olarak ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı olmak üzere birçok temel hak ve özgürlüğe müdahale teşkil etmesi, kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermemesi ve hak ihlallerine neden olduğu gerekçesiyle yaşam hakkına müdahale etmektedir.
  3. Sanığın HAGB kararı verilmesini kabul etmesi sonucu itiraz yoluna tabi hale gelmesiyle istinaf kanun yoluna başvuru imkanından mahrum bırakılmasının hükmün denetlenmesini talep etme hakkından feragat ettiği ve mahkemeye erişim hakkını sınırladığı sonucuna ulaşılmaktadır.
  4. HAGB’ye ilişkin irade beyanının ne zaman sorulacağı hakkında mevcut düzenlemenin bulunmamasının sonucu olarak usule ilişkin bir güvencenin bulunmaması nedeniyle kuralın kanunilik şartını sağlamadığı, ayrıca sanığa aşırı bir külfet yüklediği ve ölçülü olmadığı sonucuna varılmaktadır.
  5. HAGB kararı sonucunda müsadereye de karar verilmesi halinde kanun yolunun itiraz olması, mülkiyet hakkının koruma bakımından yetersizliğini açığa çıkarmaktadır.
  6. İşkence ve kötü muamele yasağının maddi boyutunun bir getirisi olarak Devletin, kişilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini koruması hususunda HAGB düzenlemesi cezasızlık olarak görülerek yetersiz kalmaktadır.

Tüm bu sebeplerle, kişi hakkında verilen HAGB kararının ceza nitelikte olmayıp kişiyi ceza tehdidi altında bırakmaktan ibaret olması dolayısıyla, ilgili düzenlemelerin Anayasa’nın 13[1]., 17[2]., 35[3]. ve 36[4] maddelerine aykırı olduğu tespit edilmiş ve iptaline karar verilmiştir.

Karar Resmî Gazete 'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girecektir.

Kararın tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr


[1]  Anayasa 13. Madde

  • Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.

[2] Anayasa 17. Madde

  • Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
  • Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbî deneylere tâbi tutulamaz.
  • Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tâbi tutulamaz.
  • (…) meşru müdafaa hali, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması (…) veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fıkra hükmü dışındadır.

[3] Anayasa 35. Madde

  • Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
  • Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
  • Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.

[4] Anayasa 36. Madde

  • Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
  • Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.