Anayasa Mahkemesi Tarafından 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un Bazı Hükümleri İptal Edilmiştir

Anayasa Mahkemesi, IT (Information Technology) Law

Anayasa Mahkemesi (“AYM”) tarafından, 10/01/2024 tarih ve 32425 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 2020/76 E., 2023/172 K. sayılı kararı ile 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’un (“Kanun”) bazı hükümleri iptal edilmiştir.

Karara göre AYM’ye iptal başvurusu ile,

  1. 29/7/2020 tarihli ve 7253 sayılı Internet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;

 

  1. 1. maddesiyle 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (s) bendinin,

 

  1. 2. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 3. maddesine eklenen (5) numaralı fıkranın,

 

  1. 3. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (6) numaralı fikrasında yer alan "...on bin Türk Lirasından yüz bin Türk Lirasına..." ibaresinin "... yüz bin Türk lirasından bir milyon Türk lirasına..." şeklinde değiştirilmesinin,

 

  1. 4. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 8. maddesinin;

 

  1. (4) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "...erişimin engellenmesi..." ibaresinin "... içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan "... içeriğin çıkarılması ve/veya..." ibaresinin,

 

  1.  (11) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "...erişim sağlayıcısına...." ibaresinin "...ilgili içerik yer ve erişim sağlayıcısına...." şeklinde değiştirilmesinin,

 

  1.  5. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesinin;

 

  1.  (5) numaralı fıkrasında yer alan "erişimin engellenmesi..." ibaresinin"... içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi..." şeklinde değiştirilmesinin,

 

  1.  Değiştirilen (8) numaralı fıkrasının,

 

  1.  (9) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan "erişimin engellenmesi..." ibaresinin "... içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi..." şeklinde değiştirilmesinin,

 

  1. Eklenen (10) numaralı fıkrasının,

 

  1.  (11) numaralı fıkrasında yer alan "...sorumlu kişi...." ibaresinin "İçerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumluları,..." şeklinde değiştirilmesinin,

 

  1. 6. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'a eklenen ek 4. maddenin,

 

Anayasa'nın 2., 5., 6., 7., 9, 10, 13., 20, 22, 25, 26, 27, 28, 35, 36, 38, 40, 48., 90. ve 125. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına,

 

  1. 5651 sayılı Kanun'un 6518 sayılı Kanun'un 93. maddesiyle değiştirilen 9. maddesinin (1) ve (3) numaralı fıkralarının

 

Anayasa'nın 26. ve 28. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine,

 

Karar verilmesi talep edilmiştir.

 

AYM incelemesi sonucunda;

 

  • Kanun’un 1. maddesiyle 4/5/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasına eklenen (s) bendinin,

 

  • Kanun’un 2. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 3. maddesine eklenen (5) numaralı fikranın; birinci, ikinci ve üçüncü cümlesinin,

 

  • Kanun’un 3. maddesiyle 5651 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (6) numaralı fıkrasında yer alan "...on bin Türk Lirasından yüz bin Türk Lirasına.." ibaresinin "yüz bin Türk lirasından bir milyon Türk lirasına..." şeklinde değiştirilmesinin

 

Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verilmiştir.

 

Diğer talepler yönünden ise AYM;

 

  1. İptale Konu Kanun’un 8. Maddesinin 4. ve 11. Fıkrasındaki İlgili Hususlar Bakımından

 

İptale konu olan Kanun’un 8. maddesinin 4. ve 11. fıkrası aşağıdaki gibidir:

 

8. maddenin 4. fıkrası;

 

“İçeriği birinci fıkrada belirtilen suçları oluşturan yayınlara ilişkin olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı re’sen Başkan tarafından verilir. Bu karar, ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcısına bildirilerek gereğinin yerine getirilmesi istenir.”

 

8. maddenin 11. fıkrası;

 

“İdarî tedbir olarak verilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının yerine getirilmemesi halinde, Başkan tarafından ilgili içerik, yer ve erişim sağlayıcısına, ilgili içerik, yer ve erişim sağlayıcısına, onbin Yeni Türk Lirasından yüzbin Yeni Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. İdarî para cezasının verildiği andan itibaren yirmidört saat içinde erişim sağlayıcı tarafından kararın yerine getirilmemesi halinde (…) Kurum tarafından yetkilendirmenin iptaline karar verilebilir.”

 

7253 Sayılı Kanun ile 8. maddenin 4. fıkrasına “içeriğinin çıkarılması ve/veya” hükmü eklenmiş; 8. maddenin 11. fıkrasına ise, “erişim sağlayıcısına” ibaresi “ilgili içerik, yer ve erişim sağlayıcısına” şeklinde değiştirilmiştir.

 

Kanunun 8. maddesinde yapılan bu değişiklikler ile aynı maddenin 1. fıkrasında sayılan suçların işlendiği şüphesi halinde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (“BTK”), resen içeriğin çıkarılmasına ve erişimin engellenmesine karar verebilecektir. Bir başka deyişle, 7253 Sayılı Kanun ile BTK’nın yetkisi genişletilmiştir.

 

Anayasa Mahkemesi tarafından işbu hususta yapılan değerlendirmede, “ceza kanunlarında suç olarak düzenlenen eylemlerin işlendiğinin henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla tespit edilmeden idari bir makamın yapacağı suç tespitine bağlı olarak nihai bir tedbir mahiyetinde olan içeriğin çıkarılması kararı verilmesinin ve bu kararın icra edilmemesi durumunda idari para cezası uygulanmasının masumiyet karinesini ihlal ettiği” ifade edilerek söz konusu maddeye eklenen ibarelerin Anayasa’nın 36. ve 38. maddelerine aykırı bulunarak İPTALİNE KARAR VERİLMİŞTİR.

 

  1. İptale Konu Kanun’un 9. Maddesinin 1. ve 3. Fıkraları Bakımından

 

İptale konu olan Kanun’un 9. maddesinin 1. ve 3. fıkrası aşağıdaki gibidir:

 

9. maddenin 1. fıkrası;

 

“İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik haklarının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler ile kurum ve kuruluşlar, içerik sağlayıcısına, buna ulaşamaması hâlinde yer sağlayıcısına başvurarak uyarı yöntemi ile içeriğin yayından çıkarılmasını isteyebileceği gibi doğrudan sulh ceza hâkimine başvurarak içeriğin çıkarılmasını ve/veya erişimin engellenmesini de isteyebilir.”

 

9. maddenin 3. fıkrası;

 

“İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik hakları ihlal edilenlerin talepleri doğrultusunda hâkim bu maddede belirtilen kapsamda içeriğin çıkarılmasına ve/veya erişimin engellenmesine karar verebilir.”

 

Anayasa Mahkemesi tarafından işbu hususta yapılan değerlendirmede, kişilik haklarına yapılan saldırılara karşı internet içeriğinin sınırlanmasına yönelik kademeli bir müdahale yöntemi sunmadığı ve kurallar kapsamında yapılan sınırlamanın internet ortamında yer alan belirli bir içeriğe erişimi engellemek suretiyle o içeriğin belirli bir ülke sınırları içinden ulaşılmasına, kararın verildiği tarihten itibaren süresiz olarak engel olduğunun anlaşıldığı, bu yönüyle kuralların ifade ve basın özgürlüklerine ağır bir müdahale teşkil etmekte olduğu ifade edilerek Anayasa'nın 13., 26. ve 28. maddelerine aykırı bulunarak İPTALİNE KARAR VERİLMİŞTİR.

 

 

  1. İptale Konu Kanun’un 9. Maddesinin 5, 8, 9, 10 ve 11. Fıkralarındaki İlgili Hususlar Bakımından

 

7253 Sayılı Değişiklik Kanunu ile Kanun’un 9. maddesine bazı ibareler eklenmiştir. İptale konu olan Kanun’un 9. maddesinin 5,8,9,10 ve 11. fıkrası ve fıkralara eklenen hususlar (altları çizili şekilde) aşağıdaki gibidir:

 

9. maddenin 5. fıkrası;

 

“Hâkimin bu madde kapsamında verdiği içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararları doğrudan Birliğe gönderilir.”

 

 

9. maddenin 8. fıkrası;

 

“Birlik tarafından ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcıya gönderilen içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararının gereği derhâl, en geç dört saat içinde ilgili içerik ve yer sağlayıcılar ile erişim sağlayıcı tarafından yerine getirilir.”

 

9. maddenin 9. fıkrası;

 

“Bu madde kapsamında hâkimin verdiği içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararına konu kişilik hakkının ihlaline ilişkin yayının (…) başka internet adreslerinde de yayınlanması durumunda ilgili kişi tarafından Birliğe müracaat edilmesi hâlinde mevcut karar bu adresler için de uygulanır.”

 

9. maddenin 10. fıkrası;

 

“İnternet ortamında yapılan yayın içeriği nedeniyle kişilik hakları ihlal edilenlerin talep etmesi durumunda hâkim tarafından, başvuranın adının bu madde kapsamındaki karara konu internet adresleri ile ilişkilendirilmemesine karar verilebilir. Kararda, Birlik tarafından hangi arama motorlarına bildirim yapılacağı gösterilir.”

 

9. maddenin 11. fıkrası;

 

“Sulh ceza hâkiminin kararını bu maddede belirtilen şartlara uygun olarak ve süresinde yerine getirmeyen içerik, yer ve erişim sağlayıcıların sorumluları, beş yüz günden üç bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır.”

 

Anayasa Mahkemesi tarafından işbu hususta yapılan değerlendirmede, internet ortamında yapılan yayınların içeriğinin yayından çıkarılabilmesi ve/veya bu yayınlara erişimin engellenmesi ifade özgürlüğünü ve bu yayının internet haberciliği kapsamındaki bir yayın da olabileceği gözetildiğinde basın özgürlüğünü sınırlamakta olduğu, bu sebeple hükümlerini ölçülülük ilkesine uygun olmadığı, ayrıca 9. maddenin kapsamı ve sınırlarının belirli olmamasının yargı makamlarına geniş bir takdir alanı yarattığı ve 9. madde kapsamında verilen kararlara karşı itirazlardan sonuç almanın imkansız olmasa da zor olduğu ifade edilerek; 9. maddenin 7253 Sayılı Kanun ile düzenlenen 5,9, ve 11. fıkralarının ilgili ibareleri; 8 ve 10. fıkralarının ise tamamı Anayasa’ya aykırı bulunarak İPTALİNE KARAR VERİLMİŞTİR.

 

Anayasa Mahkemesi, Kanun’un 9. maddesinin 1,3,5,8,9,10 ve 11. fıkraları için verdiği iptal kararının maddenin diğer hükümlerinin uygulanmamasına engel olacağına işbu nedenle de 6216 sayılı kanunun ilgili maddesi uyarınca 9. maddenin tamamının iptal edilmesine karar vermiştir.

 

İtiraz konusu hükümlerin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek söz konusu hükümlerin yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilse de AYM işbu talepleri reddetmiştir.

 

İptal kararı AYM kararının Resmi Gazete’de yayınlandığı tarih olan 10.01.2024 tarihinden 9 ay sonra yürürlüğe girecektir.

 

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr